Er bestaat veel verwarring over deze twee disciplines. Veel mensen geloven dat Hatha "de rustige yoga voor beginners" is en Kundalini "die rare yoga met tulbanden". Geen van beide klopt. Het zijn twee wegen met verschillende filosofieen, gereedschappen en effecten, en beide zijn diepgaand en verfijnd.
Wat wel klopt is dat ze anders aanvoelen in het lichaam. En dat verschil in het lichaam is precies wat je helpt om te kiezen.
Hatha Yoga: de intelligentie van het fysieke lichaam
Het woord "Hatha" komt uit het Sanskriet en verbindt twee lettergrepen met eigen betekenis: ha (zon) en tha (maan). Het is de praktijk van het in evenwicht brengen van deze twee tegengestelde energieen, de actieve en de ontvangende, via het werken met het fysieke lichaam. De wortels gaan terug tot de elfde eeuw in de tantrische traditie van India, en de klassieke tekst die het definieert, de Hatha Yoga Pradipika, is nog steeds een referentie vandaag.
Wat Hatha Yoga werkt:
Asanas (houdingen): Ze worden vastgehouden gedurende meerdere ademcycli, soms minuten lang. Het doel is geen acrobatische prestatie maar aanwezigheid binnen de vorm. De houding is een laboratorium waar je observeert hoe je geest reageert op ongemak.
Structurele uitlijning: De precieze relatie tussen botten, gewrichten en spieren. Niet als esthetisch doel maar als weg zodat energie vrij kan stromen. Een goed geplaatst bekken verandert hoe je ademt. Een uitgelijnde wervelkolom verandert hoe je denkt.
Bewuste ademhaling (zachte pranayama): De adem als rode draad die de houding verbindt met aanwezigheid. Er worden geen intensieve ademhalingstechnieken geoefend, maar de kwaliteit van de natuurlijke ademhaling binnen de beweging.
Diepe ontspanning (Savasana): Rust is niet optioneel. Het is de integratiefase waar het zenuwstelsel verwerkt en consolideert wat de praktijk in beweging heeft gezet. Zonder Savasana is er geen volledige Hatha.
Een goed begeleide Hatha-les laat de geest stiller, het lichaam langer en het zenuwstelsel stabieler achter. Het is een praktijk die langzaam naar binnen gaat, laag voor laag.
Kundalini Yoga: de technologie van het zenuwstelsel
Kundalini Yoga zoals het vandaag in het Westen wordt beoefend, werd in 1969 door Yogi Bhajan gebracht. Het is een traditie die eeuwenlang geheim werd gehouden en alleen van meester op leerling werd doorgegeven. De naam komt van het Sanskriet "kundal", wat "krul van de geliefde" betekent, en verwijst naar de oerenergie die aan de basis van de wervelkolom huist.
Wat Kundalini Yoga werkt:
Kriyas: Specifieke reeksen van houdingen, ademhalingen, bewegingen en mudras (handgebaren) die als volledige circuits werken. Elke kriya heeft een precies effect: sommige werken op de lever, andere op het lymfestelsel, andere op mentale helderheid of het hart. Het zijn geen geimproviseerde reeksen maar gecodeerde technologie.
Actieve pranayama: Hier begeleidt de ademhaling niet, zij is de hoofdrolspeler. Vuurademhaling, gesegmenteerde ademhaling, Sitali, inhoudingen. Deze technieken veranderen de chemische samenstelling van het bloed, stimuleren de nervus vagus en kunnen snel gewijzigde bewustzijnstoestanden opwekken.
Mantra: De klanktrilling is niet decoratief. In de traditie van Kundalini Yoga activeert het mantra bepaalde punten op het harde gehemelte die verbonden zijn met de hypothalamus en het klierenstelsel reguleren. Zingen in Sanskriet of Gurmukhi vereist geen geloof, alleen bereidheid.
Dynamische meditatie: Meditaties in Kundalini Yoga zijn vaak actief, met bewegingen, mudras en half gesloten ogen. Ze kunnen 3, 11, 31 of 62 minuten duren. Ze zijn er niet om de geest stil te maken, maar om hem te trainen gecentreerd te blijven temidden van chaos.
Een goed begeleide Kundalini-les kan je huilend achterlaten zonder dat je weet waarom, euforisch, uitgeput of volkomen levend. Het is geen zachte praktijk. Het is een eerlijke praktijk.
"In de Hatha voel ik hoe het lichaam tot rust komt, alsof het de grond opnieuw leert kennen. In de Kundalini voel ik hoe er iets opengaat, of breekt, op de juiste manier. Het zijn twee verschillende gesprekken met dezelfde bron."
Luisa Convers, lerares Kundalini YogaHet verschil in vijf dimensies
Woorden volstaan niet altijd. Deze tabel heeft niet als doel de twee tradities te rangschikken, maar laat je zien hoe ze zich verhouden op verschillende dimensies, zodat je kunt herkennen welke resoneert met wat je nu zoekt.
De juiste vraag is niet welke beter is, maar welke je nu nodig hebt
Geen van beide tradities is superieur. Het zijn verschillende talen die over hetzelfde spreken: de mogelijkheid om vanuit een bewustere, vrijere en meer volledige plek te leven. De sleutel is begrijpen op welk punt in je leven je staat en welk soort praktijk je op dit moment het beste kan dienen.
Er zijn momenten in het leven waarop je jezelf moet aarden. Terugkeren naar het lichaam. Het overgestimuleerde zenuwstelsel vertragen. Leren stil te blijven in het ongemak. Voor die momenten is Hatha Yoga buitengewoon.
En er zijn momenten waarop iets in je in beweging wil komen. Waarop je het gevoel hebt dat je al jaren iets meedraagt dat maar niet wil loslaten. Waarop het leven je vraagt om te transformeren en je lichaam dat al weet maar je geest weerstand biedt. Voor die momenten kan Kundalini Yoga precies zijn wat nodig is.
En dan zijn er natuurlijk momenten waarop beide nodig zijn. Omdat het lichaam wijs is en niet altijd hetzelfde wil.
- Je het gevoel hebt al lange tijd vast te zitten in hetzelfde patroon
- Angst of uitputting chronisch zijn en rustige dingen je niet raken
- Er een grote emotie is die maar niet verwerkt wordt
- Je een spirituele praktijk zoekt die je niet vraagt het lichaam los te laten
- Je direct wil werken met energie, chakras of het zenuwstelsel
- Je midden in een belangrijke levensovergang zit en helderheid nodig hebt
- Je een vriendelijkere en geduldiger relatie met je lichaam wil opbouwen
- Je geest erg snel gaat en je moet leren het heden te bewonen
- Je chronische fysieke spanningen hebt die je dagelijks welzijn beinvloeden
- Je begint met yoga en de grondbeginselen wil begrijpen
- Je een praktijk zoekt die je regelmatig kunt doen zonder je uit te putten
- Je je houding, ademhaling en slaapkwaliteit wil verbeteren
In mijn priveyogalessen in Brussel beperk ik me niet tot een enkele traditie. Elke sessie begint met luisteren naar wat je die dag nodig hebt: als het lichaam rust en vorm vraagt, werken we Hatha. Als er iets in beweging moet komen, iets losgelaten of aangestoken moet worden, gaan we Kundalini in. Vaak omvat een les elementen van beide, want zo werkt het lichaam echt, in lagen, in gesprek met zichzelf.
Na meer dan twintig jaar heeft deze praktijk mij geleerd dat er geen perfecte discipline bestaat. Er bestaat de praktijk die je de waarheid vertelt, die je laat zien wat je niet wilde zien en je de gereedschappen geeft om daar te blijven. Dat kunnen zowel Hatha als Kundalini doen, elk op hun eigen manier.